نشانههای خطرناک، علت و درمان ذات الریه
علائم ذات الریه در کودکان چیست؟
ذاتالریه یا پنومونی یکی از بیماریهای عفونی دستگاه تنفسی است که باعث التهاب و درگیری بافت ریه میشود. این بیماری در کودکان، بهخصوص نوزادان و خردسالان، اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است تنفس طبیعی کودک را مختل کند و در صورت شدید شدن به مراقبتهای بیمارستانی نیاز داشته باشد.
یکی از مشکلات والدین این است که علائم اولیه ذاتالریه را با سرماخوردگی یا آنفولانزا اشتباه میگیرند. درحالیکه نشانههایی مانند تب، سرفه، تنفس سریع، خسخس سینه و بیحالی میتوانند احتمال عفونت ریه را مطرح کنند.
در این مقاله با علائم ذاتالریه در کودکان، نشانههای خطرناک، تفاوت آن با سرماخوردگی، روشهای تشخیص و درمان این بیماری آشنا میشویم.
ذات الریه کودکان چیست؟
ذاتالریه (Pneumonia) نوعی عفونت تنفسی است که باعث التهاب کیسههای هوایی کوچک داخل ریهها میشود. در حالت طبیعی، این کیسهها از هوا پر هستند و وظیفه تبادل اکسیژن و دیاکسیدکربن را بر عهده دارند.
اما هنگام ابتلا به ذاتالریه، ممکن است این کیسهها با مایع و ترشحات التهابی پر شوند. در نتیجه، ورود اکسیژن به خون دشوارتر میشود و کودک ممکن است با مشکلات تنفسی مواجه شود.
این بیماری میتواند بر اثر عوامل مختلفی مانند ویروسها، باکتریها و در موارد کمتری قارچها ایجاد شود. ویروس آنفولانزا، ویروس RSV و باکتری پنوموکوک از عوامل شناختهشده ابتلا به عفونت ریه در کودکان هستند.
علائم ذات الریه در کودکان چیست؟
علائم ذاتالریه ممکن است با توجه به سن کودک، عامل ایجادکننده بیماری و شدت عفونت متفاوت باشند. بعضی کودکان در ابتدا علائمی شبیه سرماخوردگی دارند، اما با پیشرفت بیماری نشانههای تنفسی واضحتری در آنها ظاهر میشود.
مهمترین علائم ذاتالریه در کودکان عبارتاند از:
۱. تب بالا و مداوم
تب یکی از نشانههای شایع ذاتالریه در کودکان است. ممکن است دمای بدن کودک بهصورت ناگهانی افزایش پیدا کند و با لرز، تعریق و احساس ضعف همراه باشد.
البته تمام کودکان مبتلا به ذاتالریه تب بالا ندارند و گاهی بیماری بدون تب یا با تب خفیف بروز میکند.
اگر تب کودک برای چند روز ادامه پیدا کند، پس از بهبودی دوباره برگردد یا همراه با سرفه و مشکلات تنفسی باشد، لازم است از نظر احتمال عفونت ریه بررسی شود.
۲. سرفه شدید و مداوم
سرفه از علائم اصلی ذاتالریه است و ممکن است به شکل خشک یا خلطدار ظاهر شود. در برخی کودکان، سرفه بهتدریج شدیدتر میشود و هنگام خواب یا فعالیت افزایش پیدا میکند.
گاهی سرفه با خروج خلط همراه است، اما در کودکان خردسال ممکن است خلط بلعیده شود و والدین متوجه خروج آن نشوند.
اگر سرفه کودک همراه با تب، تنفس سریع یا درد قفسه سینه باشد، احتمال درگیری ریه باید بررسی شود.

۳. تنفس سریع و غیرطبیعی
یکی از مهمترین نشانههای ذاتالریه در کودکان، افزایش تعداد تنفس است. زمانی که ریهها درگیر عفونت میشوند و تبادل اکسیژن بهدرستی انجام نمیشود، بدن ممکن است برای دریافت اکسیژن بیشتر، سرعت تنفس را افزایش دهد.
والدین میتوانند هنگام آرام بودن کودک، بالا و پایین رفتن قفسه سینه یا شکم او را به مدت یک دقیقه بشمارند.
بر اساس معیارهای سازمان جهانی بهداشت، تنفس سریع در کودکان زیر ۵ سال معمولاً به این صورت تعریف میشود:
- نوزاد زیر ۲ ماه: ۶۰ بار یا بیشتر در دقیقه
- کودک ۲ تا ۱۲ ماه: ۵۰ بار یا بیشتر در دقیقه
- کودک ۱ تا ۵ سال: ۴۰ بار یا بیشتر در دقیقه
این اعداد معیارهای غربالگری هستند و بهتنهایی تشخیص قطعی ذاتالریه محسوب نمیشوند. تب و گریه نیز میتوانند تعداد تنفس را افزایش دهند؛ بنابراین شمارش باید زمانی انجام شود که کودک آرام است.
۴. فرورفتگی قفسه سینه هنگام نفس کشیدن
فرورفتگی قفسه سینه یکی از نشانههای مهم دشواری تنفس در کودکان است.
در حالت طبیعی، هنگام دم قفسه سینه به سمت بیرون حرکت میکند؛ اما اگر کودک برای نفس کشیدن تلاش زیادی داشته باشد، ممکن است پوست بین دندهها، زیر دندهها یا بالای استخوان جناغ به داخل کشیده شود.
این علامت بهخصوص در نوزادان و کودکان خردسال اهمیت زیادی دارد و نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
۵. خسخس سینه و صداهای غیرطبیعی تنفس
برخی کودکان مبتلا به ذاتالریه هنگام نفس کشیدن صداهایی مانند خسخس یا صدای غیرطبیعی در قفسه سینه دارند.
گاهی نیز ممکن است هنگام بازدم صدای نالهمانند یا خرخر تنفسی شنیده شود. این صداها میتوانند نشاندهنده درگیری مجاری تنفسی یا افزایش تلاش کودک برای نفس کشیدن باشند.
البته خسخس سینه فقط مخصوص ذاتالریه نیست و در بیماریهایی مانند آسم و برونشیولیت نیز مشاهده میشود.
۶. بیحالی و کاهش فعالیت کودک
کودک مبتلا به عفونت ریه ممکن است برخلاف روزهای عادی، تمایلی به بازی کردن نداشته باشد و بیشتر بخوابد یا احساس خستگی کند.
در نوزادان، این وضعیت ممکن است با گریه غیرمعمول، تحریکپذیری، کاهش واکنش به محیط و بیحالی همراه باشد.
بیحالی شدید، دشواری در بیدار کردن کودک یا کاهش سطح هوشیاری از علائم هشدار جدی هستند.
۷. کاهش اشتها و امتناع از شیر خوردن
ذاتالریه میتواند باعث کاهش اشتها شود. کودک ممکن است به دلیل تب، ضعف یا دشواری تنفس تمایلی به خوردن غذا نداشته باشد.
در نوزادان، یکی از نشانههای مهم بیماری، کاهش شیر خوردن یا ناتوانی در مکیدن مناسب است.
اگر کودک به دلیل مشکل تنفسی نتواند شیر بخورد یا مایعات کافی دریافت کند، احتمال کمآبی بدن افزایش پیدا میکند.
۸. درد قفسه سینه یا شکم
برخی کودکان هنگام سرفه یا نفس عمیق از درد قفسه سینه شکایت میکنند. این درد ممکن است به دلیل التهاب بافت ریه یا پرده اطراف آن ایجاد شود.
در کودکان خردسال، گاهی درد شکم بهجای درد قفسه سینه گزارش میشود. بنابراین اگر کودک همراه با تب و سرفه از درد شکم شکایت دارد، نباید این علامت را نادیده گرفت.
۹. استفراغ و تهوع
استفراغ گاهی به دلیل سرفههای شدید یا بلعیدن ترشحات تنفسی اتفاق میافتد. همچنین تب و عفونت میتوانند باعث کاهش اشتها و حالت تهوع شوند.
استفراغ مکرر، بهخصوص زمانی که کودک قادر به نگه داشتن مایعات نیست، میتواند خطر کمآبی بدن را افزایش دهد.

علائم ذات الریه در نوزادان چیست؟
تشخیص ذاتالریه در نوزادان ممکن است دشوارتر باشد؛ زیرا آنها نمیتوانند درد یا مشکلات تنفسی خود را بیان کنند.
والدین باید به تغییرات رفتار و الگوی تنفس نوزاد توجه کنند.
مهمترین علائم ذاتالریه در نوزادان عبارتاند از:
- تنفس سریع یا دشوار
- باز شدن بیش از حد پرههای بینی هنگام نفس کشیدن
- فرورفتگی پوست زیر دندهها
- ناله کردن هنگام بازدم
- کاهش شیر خوردن
- تب یا پایین آمدن غیرطبیعی دمای بدن
- بیقراری و گریه غیرمعمول
- بیحالی و خوابآلودگی بیش از حد
- وقفههای تنفسی
اگر نوزاد دچار مشکل تنفسی، کبودی لبها یا وقفه تنفسی شود، باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد. همچنین تب ۳۸ درجه یا بالاتر در نوزاد زیر ۳ ماه نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.
علت ذات الریه در کودکان چیست؟
ذاتالریه ممکن است بر اثر عفونتهای ویروسی، باکتریایی و بهندرت قارچی ایجاد شود.
۱. عفونتهای ویروسی: ویروس آنفولانزا، RSV، آدنوویروس و متاپنوموویروس انسانی از عوامل ویروسی ایجادکننده ذاتالریه هستند.
۲. عفونتهای باکتریایی: باکتری استرپتوکوک پنومونیه یا پنوموکوک یکی از مهمترین عوامل ذاتالریه باکتریایی در کودکان است. مایکوپلاسما پنومونیه نیز بهخصوص در کودکان سنین مدرسه میتواند باعث عفونت ریه شود.
۳. عفونت قارچی: این نوع ذاتالریه کمتر شایع است و بیشتر در افرادی با ضعف سیستم ایمنی دیده میشود.
گاهی کودک ابتدا به آنفولانزا یا یک عفونت ویروسی مبتلا میشود و سپس به دلیل اضافه شدن عفونت باکتریایی، دچار ذاتالریه میشود.
درمان ذات الریه در کودکان چگونه است؟
روش درمان ذاتالریه به عامل ایجادکننده بیماری و شدت علائم بستگی دارد.
درمان ذاتالریه باکتریایی
اگر علت بیماری عفونت باکتریایی باشد، پزشک ممکن است آنتیبیوتیک تجویز کند. آموکسیسیلین یکی از داروهای رایج برای درمان برخی موارد ذاتالریه باکتریایی در کودکان است.
نوع آنتیبیوتیک، مقدار مصرف و مدت درمان باید بر اساس سن، وزن، شدت بیماری و شرایط کودک تعیین شود.
درمان ذاتالریه ویروسی
در ذاتالریه ویروسی، آنتیبیوتیکها معمولاً اثری ندارند؛ زیرا این داروها برای مقابله با باکتریها طراحی شدهاند.
درمان بیشتر شامل مراقبت حمایتی، تأمین مایعات، کنترل تب و در صورت نیاز اکسیژندرمانی است. اگر عامل بیماری آنفولانزا باشد، پزشک ممکن است داروی ضدویروس مانند اوسلتامیویر را تجویز کند.

چگونه از ابتلای کودکان به ذات الریه پیشگیری کنیم؟
اگرچه نمیتوان از تمام موارد ذاتالریه جلوگیری کرد، اما رعایت برخی نکات احتمال ابتلا و بروز عوارض را کاهش میدهد.
- واکسیناسیون کودک طبق برنامه توصیهشده، بهخصوص واکسن پنوموکوک و آنفولانزا
- شستن مرتب دستها با آب و صابون
- دور نگه داشتن کودک از افراد مبتلا به عفونتهای تنفسی
- تهویه مناسب محیط خانه
- دوری از دود سیگار و آلودگی هوای داخل خانه
- تغذیه مناسب و ادامه شیردهی در نوزادان
- مراجعه به پزشک در صورت مشاهده علائم غیرطبیعی تنفسی
واکسیناسیون علیه بیماریهایی مانند پنوموکوک، هموفیلوس آنفولانزا نوع B و سرخک نیز میتواند از برخی علل مهم ذاتالریه در کودکان پیشگیری کند.
سوالات متداول
آیا ذات الریه در کودکان بدون تب هم اتفاق میافتد؟
بله، بعضی کودکان ممکن است بدون تب بالا یا حتی بدون تب به ذاتالریه مبتلا شوند. بهخصوص در نوزادان و کودکان خردسال، تغییرات تنفس، کاهش شیر خوردن و بیحالی میتوانند از نشانههای مهم بیماری باشند.
سرفه ذات الریه در کودکان چه شکلی است؟
سرفه ممکن است خشک یا خلطدار باشد و گاهی بهصورت مداوم و شدید بروز کند. سرفه همراه با تب، تنفس سریع یا درد قفسه سینه میتواند نشانه درگیری ریه باشد.
آیا ذات الریه در کودکان مسری است؟
خود التهاب ریه مستقیماً از فردی به فرد دیگر منتقل نمیشود؛ اما ویروسها و باکتریهایی که باعث ذاتالریه میشوند، ممکن است از طریق قطرات تنفسی یا تماس نزدیک انتقال پیدا کنند.
ذات الریه کودکان چند روز طول میکشد؟
مدت بیماری به نوع عفونت و شدت آن بستگی دارد. بسیاری از کودکان طی چند روز پس از شروع درمان مناسب بهتر میشوند، اما سرفه و خستگی ممکن است چند هفته ادامه پیدا کند.
آیا ذات الریه در کودکان خطرناک است؟
در بسیاری از موارد، ذاتالریه با تشخیص بهموقع و درمان مناسب بهبود پیدا میکند؛ اما در نوزادان، کودکان خردسال و کودکانی که بیماری زمینهای یا ضعف سیستم ایمنی دارند، احتمال بروز عوارض بیشتر است.
برای بررسی و درمان مشکلات سرماخوردگی و ذات الریه کودکان، میتوانید از متخصصان این حوزه مشاوره بگیرید.












