درمان خانگی سرماخوردگی در بارداری؛ راهکارهای بی‌خطر
راهکارهای بی‌خطر برای گلودرد، سرفه و گرفتگی بینی
درمان خانگی سرماخوردگی در بارداری؛ راهکارهای بی‌خطر
سرماخوردگی در بارداری یکی از مشکلاتی است که ممکن است در هر سه‌ماهه بارداری اتفاق بیفتد. گرفتگی بینی، آبریزش، عطسه، گلودرد، سرفه و احساس خستگی از علائم رایج آن هستند. از آنجا که مصرف بعضی داروها در دوران بارداری محدودیت دارد، بسیاری از مادران باردار ترجیح می‌دهند برای کاهش علائم از روش‌های خانگی استفاده کنند.
خبر خوب این است که سرماخوردگی معمولی در بیشتر موارد خفیف است و معمولاً به جنین آسیب نمی‌رساند. بااین‌حال، انتخاب روش درمان باید با دقت انجام شود؛ زیرا همه داروها و حتی تمام درمان‌های گیاهی در بارداری بی‌خطر نیستند. در این مقاله با روش‌های خانگی مناسب، داروهای قابل استفاده و علائمی که نیاز به مراجعه پزشکی دارند آشنا می‌شوید.
آیا سرماخوردگی در بارداری برای جنین خطرناک است؟
سرماخوردگی معمولی که معمولاً با آبریزش بینی، عطسه، گلودرد و سرفه خفیف همراه است، در اغلب موارد خطری برای جنین ایجاد نمی‌کند. ویروس‌های عامل سرماخوردگی معمولاً باعث بیماری خفیف و موقتی در مادر می‌شوند و بدن طی چند روز با عفونت مقابله می‌کند.
بااین‌حال، تب بالا و طولانی‌مدت، کم‌آبی بدن یا ابتلا به عفونت‌هایی مانند آنفلوآنزا و کووید-۱۹ ممکن است به مراقبت پزشکی نیاز داشته باشد. زنان باردار در برابر عوارض آنفلوآنزا آسیب‌پذیرتر هستند؛ بنابراین اگر علائم ناگهانی و شدید مانند تب، بدن‌درد قابل‌توجه و ضعف شدید ایجاد شد، بهتر است سریع با پزشک تماس بگیرند.
درمان خانگی سرماخوردگی در بارداری چیست؟
در بیشتر موارد، سرماخوردگی با مراقبت‌های حمایتی و بدون نیاز به داروی اختصاصی بهبود پیدا می‌کند. روش‌های زیر می‌توانند به کاهش علائم کمک کنند.
۱. نوشیدن مایعات کافی
مصرف آب و مایعات کافی یکی از ساده‌ترین راه‌ها برای مراقبت از بدن هنگام سرماخوردگی است. آب، سوپ رقیق و نوشیدنی‌های گرم می‌توانند به جلوگیری از کم‌آبی کمک کنند و ترشحات بینی و گلو را رقیق‌تر کنند.
اگر گلودرد یا سرفه دارید، نوشیدن مایعات ولرم ممکن است احساس ناراحتی گلو را کاهش دهد. بهتر است در طول روز به‌صورت منظم آب بنوشید و منتظر تشنگی شدید نمانید.
۲. عسل و آب‌لیمو برای گلودرد و سرفه
ترکیب عسل و آب‌لیمو با آب ولرم می‌تواند به تسکین گلودرد و آرام کردن سرفه کمک کند. عسل به‌دلیل خاصیت تسکین‌دهندگی ممکن است شدت سرفه را کاهش دهد.
برای تهیه این نوشیدنی، مقدار کمی عسل و آب‌لیموی تازه را به یک لیوان آب ولرم اضافه کنید. این روش برای تسکین موقت علائم مناسب است، اما ویروس سرماخوردگی را از بین نمی‌برد.
۳. شست‌وشوی بینی با سرم نمکی
اگر در دوران بارداری دچار گرفتگی یا آبریزش بینی شده‌اید، اسپری یا قطره بینی حاوی محلول نمکی می‌تواند به پاک شدن ترشحات و کاهش احتقان کمک کند.
محلول سالین داروی ضداحتقان نیست و معمولاً می‌توان از آن در دوران بارداری استفاده کرد. اگر از وسیله شست‌وشوی بینی استفاده می‌کنید، حتماً آب استریل، مقطر یا آب جوشانده و سردشده به کار ببرید و وسیله را پس از استفاده تمیز کنید.
۴. استفاده از دستگاه بخور سرد
هوای خشک ممکن است گرفتگی بینی و خشکی گلو را تشدید کند. استفاده از دستگاه بخور سرد در اتاق می‌تواند به مرطوب شدن هوا و کاهش احساس خشکی کمک کند.
مخزن دستگاه باید مرتب تمیز شود تا از رشد قارچ و باکتری جلوگیری شود. از ریختن اسانس‌ها و روغن‌های گیاهی داخل دستگاه، مگر با توصیه متخصص، خودداری کنید.
۵. غرغره آب‌نمک ولرم
اگر گلودرد دارید، غرغره کردن آب‌نمک ولرم می‌تواند به کاهش موقت التهاب و ناراحتی گلو کمک کند.
برای این کار مقدار کمی نمک را در یک لیوان آب ولرم حل کنید، چند ثانیه غرغره کنید و سپس محلول را بیرون بریزید. این روش ساده نیازی به مصرف دارو ندارد، اما عفونت را درمان نمی‌کند.
۶. استراحت و خواب کافی
در دوران بارداری بدن تغییرات زیادی را تجربه می‌کند و هنگام ابتلا به عفونت نیز به استراحت بیشتری نیاز دارد. خواب کافی، کاهش فعالیت‌های سنگین و استراحت در طول روز می‌توانند به تحمل بهتر علائم کمک کنند.
اگر هنگام خواب به‌دلیل گرفتگی بینی مشکل تنفس دارید، بالا آوردن مختصر سر با استفاده از بالش مناسب ممکن است راحت‌ترتان کند.
۷. سوپ گرم و غذاهای سبک
سوپ مرغ، آش سبک و غذاهای کم‌چرب می‌توانند در روزهای بیماری انتخاب مناسبی باشند؛ به‌خصوص زمانی که اشتها کاهش پیدا کرده است. مایعات گرم نیز ممکن است به تسکین گلو و رقیق شدن ترشحات کمک کنند.
بهتر است رژیم غذایی متنوع و متعادل داشته باشید و از حذف وعده‌های غذایی به‌دلیل سرماخوردگی خودداری کنید.
متخصص زنان و زایمان
برای سرماخوردگی در بارداری چه دارویی می‌توان مصرف کرد؟
مصرف دارو در دوران بارداری باید با توجه به سن بارداری، شرایط مادر، بیماری‌های زمینه‌ای و ترکیبات دارو بررسی شود. حتی داروهایی که بدون نسخه فروخته می‌شوند، لزوماً برای تمام مراحل بارداری مناسب نیستند.
استامینوفن (پاراستامول): برای کاهش تب و تسکین درد، در صورت نیاز معمولاً از گزینه‌های قابل استفاده در دوران بارداری است. بهتر است با کمترین دوز مؤثر و برای کوتاه‌ترین مدت لازم مصرف شود و از مقدار توصیه‌شده روی بسته یا دستور پزشک تجاوز نکند.
اسپری و قطره بینی سالین: محلول نمکی بینی برای کاهش گرفتگی و پاک کردن ترشحات گزینه مناسبی است و جذب دارویی قابل‌توجهی ندارد.
داروهای سرفه و گلودرد: ایمنی این داروها به ماده مؤثره و ترکیبات محصول بستگی دارد. پیش از مصرف شربت سرفه، قرص مکیدنی یا اسپری گلو، نام و ترکیبات آن را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.
داروهای ضداحتقان بینی: داروهایی مانند پسودوافدرین و فنیل‌افرین که برای باز کردن بینی استفاده می‌شوند، نباید خودسرانه در بارداری مصرف شوند. درباره اسپری‌های ضداحتقان بینی نیز باید پیش از مصرف با پزشک مشورت کرد.
نکته مهم: ایبوپروفن، ناپروکسن و سایر داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs) را در دوران بارداری بدون تجویز پزشک مصرف نکنید. این داروها به‌خصوص از هفته بیستم بارداری به بعد می‌توانند خطراتی برای جنین داشته باشند.
در بارداری برای سرماخوردگی چه داروهایی نباید بخوریم؟
بعضی داروها و درمان‌های خانگی ممکن است در دوران بارداری مناسب نباشند. موارد زیر را بدون بررسی پزشکی مصرف نکنید:
- قرص‌های سرماخوردگی ترکیبی: ممکن است چند ماده مؤثره از جمله ضداحتقان، مسکن و داروی ضدسرفه داشته باشند.
- داروهای ضداحتقان خوراکی: مانند پسودوافدرین و فنیل‌افرین که مصرف آن‌ها در بارداری نیاز به بررسی دارد.
- ایبوپروفن و ناپروکسن: به‌خصوص از هفته بیستم بارداری به بعد نباید بدون تجویز پزشک مصرف شوند.
- آنتی‌بیوتیک‌ها: برای سرماخوردگی ویروسی مؤثر نیستند و فقط در صورت تشخیص عفونت باکتریایی تجویز می‌شوند.
- دمنوش‌ها و مکمل‌های گیاهی: طبیعی بودن یک محصول به معنای بی‌خطر بودن آن در بارداری نیست. درباره مصرف گیاهان دارویی، مکمل‌ها و فرآورده‌های غلیظ گیاهی با پزشک مشورت کنید.
همچنین مصرف هم‌زمان چند داروی سرماخوردگی ممکن است باعث دریافت ناخواسته مقدار زیادی از یک ماده مؤثره، مانند استامینوفن، شود.
چه زمانی سرماخوردگی در بارداری خطرناک است و باید به پزشک مراجعه کرد؟
اگرچه سرماخوردگی معمولی اغلب خفیف است، بعضی علائم در دوران بارداری نیاز به بررسی سریع دارند:
- تب ۳۸ درجه سانتی‌گراد یا بالاتر
- تنگی نفس یا دشواری در تنفس
- درد یا فشار در قفسه سینه
- ناتوانی در نوشیدن مایعات یا نشانه‌های کم‌آبی
- تب و بدن‌درد شدید با شروع ناگهانی
- بدتر شدن علائم پس از یک دوره بهبود
- کاهش حرکات جنین، در زمانی که مادر معمولاً حرکات او را احساس می‌کند
اگر علائم ناگهانی شبیه آنفلوآنزا دارید، مانند تب، لرز، بدن‌درد شدید و خستگی قابل‌توجه، همان روز با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید. درمان ضدویروسی آنفلوآنزا در صورت تشخیص پزشک ممکن است لازم باشد و شروع زودهنگام آن اهمیت دارد.
در صورت تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه، غش یا کاهش هوشیاری باید فوراً کمک پزشکی دریافت کنید.
چگونه از سرماخوردگی در دوران بارداری پیشگیری کنیم؟
برای کاهش احتمال ابتلا به عفونت‌های تنفسی، رعایت چند نکته ساده می‌تواند مفید باشد:
- دست‌ها را مرتب با آب و صابون بشویید.
- از تماس نزدیک با افراد بیمار خودداری کنید.
- در محیط‌های شلوغ و کم‌تهویه، در صورت نیاز از ماسک استفاده کنید.
- هنگام عطسه و سرفه، دهان و بینی را با دستمال بپوشانید.
- از لمس چشم، بینی و دهان با دست‌های آلوده خودداری کنید.
- خواب کافی و تغذیه متعادل داشته باشید.
- درباره واکسن آنفلوآنزا و واکسن‌های توصیه‌شده دوران بارداری با پزشک مشورت کنید.
متخصص زنان و زایمان
سؤالات متداول درباره سرماخوردگی در بارداری
آیا سرماخوردگی در بارداری باعث سقط جنین می‌شود؟
سرماخوردگی معمولی و خفیف معمولاً باعث سقط جنین نمی‌شود. بااین‌حال، تب بالا، عفونت‌های شدید و بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا نیاز به بررسی و درمان مناسب دارند.
برای گلودرد در بارداری چه کار کنیم؟
غرغره آب‌نمک ولرم، نوشیدن آب ولرم همراه با عسل و لیمو و استراحت می‌توانند به کاهش ناراحتی گلو کمک کنند. اگر گلودرد شدید، همراه با تب یا طولانی‌مدت باشد، باید بررسی پزشکی انجام شود.
برای گرفتگی بینی در بارداری چه کنیم؟
اسپری یا قطره سالین، شست‌وشوی بینی با محلول نمکی، استفاده از بخور سرد و نوشیدن مایعات کافی می‌توانند به کاهش گرفتگی بینی کمک کنند. داروهای ضداحتقان را بدون مشورت پزشک مصرف نکنید.
آیا عسل و لیمو در بارداری برای سرماخوردگی بی‌خطر است؟
عسل و لیمو در مقدار معمول غذایی برای بیشتر زنان باردار قابل استفاده هستند و نوشیدنی ولرم آن‌ها ممکن است گلودرد و سرفه را تسکین دهد. البته این ترکیب درمان قطعی سرماخوردگی نیست.
آیا سرماخوردگی مادر به جنین منتقل می‌شود؟
ویروس‌های معمول سرماخوردگی عمدتاً دستگاه تنفسی مادر را درگیر می‌کنند و سرماخوردگی معمولی معمولاً به‌طور مستقیم به جنین منتقل نمی‌شود. بااین‌حال، تشخیص بیماری‌هایی مانند آنفلوآنزا و کووید-۱۹ اهمیت دارد؛ زیرا ممکن است برای مادر و بارداری خطر بیشتری داشته باشند.
آیا مصرف ویتامین C در بارداری سرماخوردگی را درمان می‌کند؟
ویتامین C برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی ضروری است، اما مصرف دوزهای بالای مکمل آن درمان قطعی سرماخوردگی نیست. بهتر است ویتامین‌ها از طریق رژیم غذایی متعادل دریافت شوند و مکمل فقط در صورت نیاز و با نظر پزشک مصرف شود.
برای بررسی و درمان مشکلات سرماخوردگی و ویروس، می‌توانید از متخصصان زنان و زایمان مشاوره بگیرید.
دکتر زهرا علامه در اصفهان
مشاهده و تماس
دکتر آزیتا مهرانیان در تهران
مشاهده و تماس
